Portugal in gevaar: anti-trans-wetsvoorstellen draaien rechten terug

Forbidden Colours veroordeelt de anti-trans-wetsvoorstellen die momenteel in het Portugese parlement worden besproken ten zeerste. Deze wetsvoorstellen, die niet alleen door uiterst rechts zijn ingediend maar ook zijn gekopieerd door regeringspartijen, vormen een gevaarlijk keerpunt voor Portugal en dreigen het land op hetzelfde pad te brengen als het Hongarije van Viktor Orbán.

In de kern proberen deze voorstellen een van de meest fundamentele rechten van trans personen af te breken: het recht op zelfbeschikking van genderidentiteit. Het huidige wettelijke kader van Portugal, gebaseerd op Wet 38/2018, erkent dat genderidentiteit een diep persoonlijke zaak is en dat wettelijke erkenning gebaseerd moet zijn op de verklaring van het individu, zonder invasieve medische controle. Deze aanpak is volledig in lijn met internationale mensenrechtennormen en de wetenschappelijke consensus.

De voorgestelde wijzigingen zouden deze vooruitgang ongedaan maken. Ze zijn gericht op het herinvoeren van verplichte diagnoses, het ondermijnen van de toegang tot de gezondheidszorg, het beperken van onderwijs en het institutionaliseren van discriminatie. Zoals benadrukt door een brede coalitie van Portugese medische, psychologische en academische experts, zijn deze voorstellen niet gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, maar eerder op verouderde en in diskrediet gebrachte opvattingen over genderidentiteit. Ze vertegenwoordigen een duidelijke achteruitgang in mensenrechten en een directe aanval op de waardigheid, autonomie en veiligheid van trans personen.

Naast hun onmiddellijke impact scheppen deze voorstellen een zeer zorgwekkend juridisch precedent. Ze schenden het beginsel van niet-regressie van fundamentele rechten, een hoeksteen van democratische constitutionele stelsels, waaronder dat van Portugal. Zodra rechten zijn erkend en geïmplementeerd, met name op gebieden die verband houden met menselijke waardigheid en gelijkheid, hebben staten de verplichting om deze niet terug te draaien zonder een zeer dwingende rechtvaardiging. Het ongedaan maken van de bescherming van zelfidentificatie zou een signaal zijn dat fundamentele rechten in Portugal niet langer gegarandeerd zijn, maar voorwaardelijk, onderhevig aan verschuivende politieke meerderheden en ideologische druk.

We hebben dit draaiboek eerder gezien. In Hongarije begonnen aanvallen op de rechten van lhbtiq+-personen met zogenaamde “technische” wetswijzigingen, gericht op gendererkenning en onderwijs, alvorens te escaleren in een volledige democratische achteruitgang. Wat er vandaag in Portugal gebeurt, volgt hetzelfde blauwdruk: het inzetten van de levens van trans personen als politiek instrument, de uitholling van fundamentele rechten onder het mom van het “beschermen van de samenleving” en de geleidelijke normalisering van uitsluiting.

Laten we duidelijk zijn: wetten op zelfidentificatie zijn nu het primaire doelwit van de anti-rechtenbeweging in heel West-Europa. Het ondermijnen ervan is geen op zichzelf staand beleidsdebat, het maakt deel uit van een gecoördineerde inspanning om decennia van vooruitgang op het gebied van gelijkheid, lichamelijke autonomie en menselijke waardigheid terug te draaien.

Portugal staat op een kruispunt. Het kan een leider op het gebied van mensenrechten blijven, of het kan de volgende casestudy worden van democratische erosie binnen de Europese Unie.

Forbidden Colours roept Portugese wetgevers op om deze voorstellen ondubbelzinnig te verwerpen. Wij dringen er bij de Europese Commissie op aan de situatie nauwgezet te volgen en snel op te treden als de fundamentele waarden van de EU in gevaar komen. En wij staan in volledige solidariteit met Portugese maatschappelijke organisaties, zorgprofessionals en trans gemeenschappen die hun rechten met moed en helderheid verdedigen.

Europa kan zich geen tweede Hongarije veroorloven. De tijd om te handelen is nu.