Gelijkheidspakket: aanklacht tegen ‘pinkwashing’-verklaringen van de Commissie

Op 7 december 2022 heeft de Europese Commissie twee voorstellen aangenomen die het ‘gelijkheidspakket’ worden genoemd. Forbidden Colours is van mening dat dit pakket van marginale maatregelen dient om de algehele passiviteit van de Europese Commissie te verhullen wat betreft de verdediging van de rechten van lhbtiq+-personen in de Unie.

Belangrijke initiatieven die de afgelopen jaren door de Europese Commissie zijn aangekondigd, hebben geen enkel vervolg gekregen. De inbreukprocedure tegen Hongarije die de Europese Commissie in juli 2022 aankondigde, is nog steeds niet aanhangig gemaakt bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Het aankondigen van maatregelen ter ondersteuning van de rechten van lhbtiq+-personen zonder actie te ondernemen, heeft een naam. Dat heet ‘pinkwashing’.

Forbidden Colours eist dat de Europese Commissie de langverwachte actie onderneemt om de rechten van lhbtiq+-personen in de Unie te verdedigen. Door effectief een inbreukprocedure tegen Hongarije te starten. Door ervoor te zorgen dat de bestaande uitspraken van het Hof van Justitie van de EU met betrekking tot het huwelijk en ouderschap worden nageleefd door Roemenië en Bulgarije.

Inbreukprocedure tegen Hongarije: aangekondigd maar nooit ingediend

In juni 2021 nam Hongarije een wet aan – zogenaamd ter bescherming van kinderen – die er rechtstreeks op gericht was de lhbtiq+-gemeenschappen het zwijgen op te leggen. Deze ‘anti-lhbtiq+-propagandawet’, gekopieerd van een soortgelijke wet die in 2013 in Rusland werd aangenomen, verbiedt de weergave van lhbtiq+-personen en de bespreking van lhbtiq+-inhoud in alle ruimtes waar kinderen aanwezig zouden kunnen zijn – wat bijna overal betekent.

Boeken met lhbtiq+-personages mogen niet langer worden verkocht in boekhandels op minder dan 200 meter van scholen of kerken. Bij verkoop moeten deze boeken worden voorzien van een disclaimer waarin staat dat ze situaties beschrijven die ‘buiten de traditionele gendernormen’ vallen. Er mag voor 23.00 uur geen lhbtiq+-gerelateerde inhoud door de media worden getoond. Er mag op scholen geen uitgebreide seksuele en relationele vorming meer worden gegeven.

Het afschrikwekkende effect van de wet is dramatisch. Omdat de wet vage en ongedefinieerde termen gebruikt zoals ‘weergave’ en ‘verspreiding’ van lhbtiq+-inhoud, is de wet verstrekkend in haar potentiële toepassingen. Zelfcensuur van de media heeft ervoor gezorgd dat alle lhbtiq+-inhoud uit de publieke discussie is verdwenen. Leraren noemen lhbtiq+-onderwerpen niet en vrezen hun baan te verliezen als ze lhbtiq+-studenten die hulp zoeken durven te steunen. Ouders kunnen zelfs strafrechtelijke sancties riskeren als ze hun eigen kinderen toegang geven tot lhbtiq+-inhoud.

Hoewel deze wet op flagrante wijze het Handvest van de grondrechten van de EU en de EU-richtlijnen over diensten en media schendt, duurde het al een jaar voordat de Europese Commissie in juli 2022 aankondigde dat zij overwoog een inbreukprocedure tegen Hongarije te starten.

Toch is de inbreukprocedure vijf maanden na de aankondiging nog steeds niet aanhangig gemaakt bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Anderhalf jaar na de aanname van de wet in Hongarije worden lhbtiq+-personen en lhbtiq+-basisorganisaties voortdurend bedreigd. Er is genoeg tijd verloren gegaan. Forbidden Colours eist dat de Europese Commissie de zaak zonder verdere vertraging aanhangig maakt bij het Hof van Justitie van de EU onder de volgende voorwaarden:

• De Europese Commissie moet de zaak indienen met het verzoek om voorlopige maatregelen om de wet op te schorten zolang de rechtszaak loopt.
• De Europese Commissie moet verzoeken om een versnelde procedure.

Forbidden Colours nodigt ook alle lidstaten uit om zich bij de procedure aan te sluiten met hun schriftelijke opmerkingen zodra de Europese Commissie de zaak aanhangig maakt.

Voorstellen over gelijkheidsorganen en over ouderschap: maatregelen die het falen van de Europese Commissie om de rechtsstaat te verdedigen maskeren

Op 7 december 2022 heeft de Europese Commissie twee voorstellen aangenomen die samen het ‘gelijkheidspakket’ worden genoemd. De presentatie van deze voorstellen door commissarissen Reynders en Dalli laat er geen twijfel over bestaan dat het effect ervan voor lhbtiq+-personen beperkt zal zijn.

Het eerste voorstel betreft de harmonisatie van het functioneren van gelijkheidsorganen in de hele EU. Dit voorstel beoogt ervoor te zorgen dat deze organen in de verschillende lidstaten vergelijkbare regels volgen. Dit voorstel wijzigt echter de reikwijdte van deze gelijkheidsorganen niet – een dergelijke wijziging zou unanimiteit van de lidstaten vereisen. Het besluit of gelijkheidsorganen discriminatie op grond van seksuele gerichtheid, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken behandelen, wordt overgelaten aan de lidstaten, tenzij reeds overeengekomen EU-richtlijnen anders vermelden. Bijgevolg zal dit eerste voorstel strikt genomen geen enkel extra effect hebben op de bescherming van lhbtiq+-personen in de Unie.

Het tweede voorstel met betrekking tot ouderschap zou extra bescherming bieden ten opzichte van de huidige stand van de wet, bijvoorbeeld voor erf- en onderhoudsrechten. Wat betreft ouderschap is dit voorstel echter voornamelijk een herhaling van wat het Hof van Justitie van de Europese Unie al heeft geoordeeld.

In de zaak-Coman heeft het Hof van Justitie in juni 2018 al geoordeeld dat een echtgenoot in de ene lidstaat een echtgenoot is in alle EU-lidstaten. In december 2022 heeft Roemenië de uitspraak nog steeds niet nageleefd. Toch heeft de Europese Commissie, die de verantwoordelijkheid heeft om toe te zien op de naleving van het EU-recht, nog steeds geen maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat Roemenië de uitspraak naleeft.

In de zaak-Baby Sara heeft het Hof van Justitie van de EU in december 2021 al geoordeeld dat ouderschap dat in de ene lidstaat is erkend, in alle EU-lidstaten moet worden erkend. Toch heeft de Europese Commissie nog steeds geen maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat Bulgarije de uitspraak naleeft.

De voorstellen onder het ‘gelijkheidspakket’ vereisen unanimiteit van de lidstaten om volledig te worden aangenomen. In de huidige context beperkt deze voorwaarde niet alleen de reikwijdte van de voorstellen van de Europese Commissie, maar roept het ook de vraag op of deze voorstellen überhaupt enige kans maken om te worden aangenomen. Wat betreft de gelijkheidsorganen moeten twee soortgelijke voorstellen worden aangenomen onder twee verschillende wetgevingsprocedures – één door alleen de Raad, de andere in medebeslissing tussen de Raad en het Europees Parlement – aangezien de richtlijnen die zij bestrijken onder verschillende procedures zijn aangenomen. In deze context is de verwachting dat de twee aangenomen wetten verschillend zullen zijn, wat een kafkaëske situatie creëert voor de nationale gelijkheidsorganen die zij reguleren.

Forbidden Colours herinnert er hier aan dat de richtlijn gelijke behandeling, die de Europese Commissie in 2008 heeft voorgesteld en waarvoor unanimiteit vereist is, nog steeds niet is aangenomen door de Raad van de lidstaten. In de afgelopen 14 jaar hebben vier commissarissen beloofd die richtlijn te verwezenlijken, maar zij hebben daarin gefaald. Helaas lijkt het erop dat deze voorstellen hetzelfde lot beschoren is.