Litouwen mag niet de volgende proeftuin worden voor anti-LGBTIQ+-politiek

Op 24 maart 2026 stelde een groep Litouwse parlementsleden een zogenaamd “raadplegend referendum” voor om artikel 38 van de Litouwse grondwet te wijzigen, zodat het gezin uitsluitend wordt gedefinieerd als voortkomend uit het huwelijk tussen een man en een vrouw. Hoewel het wordt gepresenteerd als een uiting van democratische participatie, beoogt het voorstel koppels van hetzelfde geslacht en hun kinderen uit te sluiten van gelijke grondwettelijke bescherming.

Het initiatief komt er ondanks duidelijke uitspraken van het Litouwse Constitutionele Hof, het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, die bevestigen dat gezinnen bescherming verdienen ongeacht het geslacht van de betrokken partners. De juridische afdeling van de Seimas (het Litouwse parlement) heeft zelf gewaarschuwd dat de voorgestelde grondwetswijziging de interne samenhang van de grondwet zou kunnen ondermijnen en niet zou voldoen aan de verplichtingen van Litouwen onder het recht van de Europese Unie.

Bij Forbidden Colours zijn we niet alleen diep bezorgd over de inhoud van dit voorstel, maar ook over de politieke dynamiek eromheen.

Bijzonder verontrustend is dat de steun voor dit referendum uit het hele politieke spectrum in Litouwen komt. Het voorstel kreeg steun van partijen die zijn aangesloten bij meerdere Europese politieke families (zoals de Groenen/EVA, S&D, EVP).

Dit toont een belangrijke realiteit aan: anti-LGBTIQ+-narratieven komen niet langer alleen voort uit politieke extremen. Steeds vaker worden ze genormaliseerd binnen het reguliere politieke debat en gesteund door actoren die het anders over bijna elk ander onderwerp oneens zouden zijn. Wanneer de rechten van minderheden politieke wisselmunten worden, ontstaan er risico’s die veel verder reiken dan één referendum of één land.

Europa heeft al gezien waar dergelijke dynamieken toe kunnen leiden.

Hongarije vormde een belangrijke waarschuwing. Wat begon als geïsoleerde grondwettelijke en juridische initiatieven gericht tegen LGBTIQ+-personen en gezinsrechten, evolueerde geleidelijk naar een breder systeem van geïnstitutionaliseerde discriminatie en democratische achteruitgang. Maatregelen die aanvankelijk werden gepresenteerd als technische of culturele debatten, werden onderdeel van een bredere inspanning om grondrechten en democratische waarborgen te verzwakken.

Er zijn ook aanwijzingen dat Litouwen steeds meer in het vizier komt van georganiseerde anti-rechtenactoren. Sinds het begin van 2026 hebben er in Litouwen meerdere anti-rechtenconferenties plaatsgevonden, waaronder evenementen die gelinkt zijn aan actoren zoals het Poolse Ordo Iuris, een groep die herhaaldelijk het anti-LGBTIQ+-beleid van Rusland heeft gesteund.

Er is nu actie nodig.

Forbidden Colours roept op tot het volgende:

• De Europese Commissie om onmiddellijk in gesprek te gaan met de Litouwse autoriteiten en duidelijk te maken dat discriminerende grondwetswijzigingen die onverenigbaar zijn met het EU-recht niet zullen worden geaccepteerd.
• Het Europees Parlement om deze kwestie dringend aan de orde te stellen en de kernwaarden en het kader voor de grondrechten van de Unie te verdedigen.
• Europese fracties om ervoor te zorgen dat steun voor initiatieven die gericht zijn tegen grondrechten politieke gevolgen heeft en onverenigbaar is met hun democratische waarden.
• EU-lidstaten om hun bezorgdheid bij Litouwen op het hoogste politieke niveau te uiten.

Dit debat gaat over meer dan één referendum. Het gaat erom of Europa toestaat dat de rechten van minderheden het onderwerp worden van politieke onderhandelingen, of dat we de waarden van gelijkheid, waardigheid en democratie handhaven die de basis vormen van de Europese Unie.

Er is nog tijd om te voorkomen dat Litouwen een pad volgt dat Europa al eerder heeft gezien.

Lees onze factsheet hieronder om het voorstel en de juridische gevolgen te begrijpen, en om te zien welke actie er nog kan worden ondernomen.